Dokumentari

SIRI 2: Malaysia dalam filem dokumentari

Oleh: Ku Seman Ku Hussain

Sebuah filem dokumentari mengenai kehidupan Orang Asli di negara ini, Nomads of the Jungle pembikinan tahun 1948 kini antara yang menjadi rujukan tentang Malaysia di luar negara. Filem dokumentari ini dihasilkan oleh seorang lelaki Inggeris, Victor Jurgens.

Seorang pensyarah di Universiti Putra Malaysia (UPM) Dr. Naim Ahmad membeli salinan filem dokumentari itu. Menurut Dr. Naim, inilah rujukan orang luar terhadap Malaysia. Tentu sekali rujukan itu tidak tepat kerana jurang masa yang terlalu jauh. Tetapi itulah realitinya apabila kita tidak berusaha untuk menerbitkan filem dokumentari sendiri.

Dr. Naim dalam satu pertemuan tidak lama dulu memberitahu, Nomads of the Jungle adalah salah satu daripada 36 buah filem dalam siri The Earth and The People terbitan Louis de Rochemont. Filem-filem lain mengenai negara ini ialah Five Faces of Malaya (1940), Tin Mine Women Workers (1941), Malaya: Serendah Boy's School (1944), Kelantan Silver Smitery ( 1947) dan People of Malaya (1949).

Penggambaran Nomads of the Jungle dibuat pada tahun 1946 di sekitar Hulu Kenderong, Gerik dengan berlatarkan Gunung Kenderong di Perak. Dr. Naim pernah menjejaki kawasan penggambaran Nomads of the Jungle dan menemui beberapa orang anak dan cucu Penghulu Ehring yang terdapat dalam filem itu.

Sebuah lagi filem dokumentari mengenai negara ini ialah Timeless Temiar (1956) yang dihasilkan oleh William Hunt dan Dick Noone.

Filem-filem dokumentari pascamerdeka mengenai negara ini banyak dihasilkan untuk tujuan tayangan filem Jabatan Penerangan di kampung-kampung. Filem-filem ini dihasilkan oleh Malayan Film Unit (sekarang Filem Negara Malaysia).

Tetapi filem-filem baru mengenai Malaysia hampir tidak ada. Kelihatan yang giat ialah RTM dan TV3. RTM suatu ketika dulu boleh berbangga dengan kehadiran penerbit (pengarah) dokumentari hebat seperti Suhaimi Jamalin dan beberapa penerbit lagi.

Tetapi belum ada syarikat swasta yang menerbitkan filem dokumentari secara khusus. Cuma TV3 menerusi beberapa dokumentari yang berunsur Islam seperti Jejak Rasul yang mendapat perhatian di peringkat antarabangsa.

Semasa menyertai Pasar Program TV (MIPTV) di Cannes dua tahun lalu, beberapa siri dokumentari terbitan TV3 menarik perhatian pengedar program TV yang menyertai acara pasar program bertaraf antarabangsa itu. Malah negara-negara dari Asia Barat juga ada membeli program dokumentari TV3 di Cannes.

Filem dokumentari memang boleh memancarkan nama negara di pentas dunia. Dengan khazanah yang dimiliki di negara ini, filem dokumentari tempatan akan mempunyai nilai yang tinggi kalau dihasilkan dengan bersungguh-sungguh. Biarlah filem dokumentari menjadi ejen propaganda bagi negara ini.

Ini dibuktikan semasa era Perang Dunia Kedua dan pascaperang, filem-filem yang berkonsep nonfiction memainkan peranan sebagai ejen propaganda. Waktu itu pembikin filem dari Soviet, Dziga Vertov misalnya membuat kelangsungan Nanook of the North arahan Robert Flaherty tahun 1922.

Vertov menjadikan filem dokumentari sebagai wadah pendidikan dan propaganda untuk menjayakan revolusi. Ketika itu masyarakat memerlukan ekspresi seni yang baru dan Vertov percaya filem dokumentari boleh dimanfaatkan. Malah Vertov yakin bahawa filem dokumentari lebih berkesan daripada bentuk seni yang lain untuk menjayakan misinya.

Vertov pernah menulis bahawa seni bukan sebagai cermin yang memberi refleksi kepada sejarah perjuangan tetapi senjata untuk meneruskan perjuangan. Malah Vertov mendakwa, filem fiksyen adalah ruang escapism dan tidak berkonfrontasi dengan realiti.

Adakah penonton negara ini menolak filem dokumentari? Kalau ada tanggapan seperti ini tentunya ia boleh dihujah dengan panjang lebar. Penonton telah menerima dokumentari misalnya populariti Majalah 3 di TV3 dan saluran dokumentari di Astro.

Masalahnya stesen TV tidak mempunyai produk dokumentari tempatan yang banyak seperti filem cereka. Mungkin antara agenda yang perlu kita semua fikirkan ialah menghasilkan filem dokumentari mengenai Malaysia pada alaf baru.

Sumber: Utusan Online (6 April 2003)

Penafian
Laman web Filem Malaysia (www.filemkita.com) merupakan sebuah laman web berasaskan maklumat mengenai filem-filem buatan Malaysia dan filem-filem Melayu (terbitan Tanah Melayu/Malaya dan Singapura) sejak tahun 1933 hingga era 2000. Segala maklumat, tulisan, gambar, dialog, senikata dan klip audio/video adalah hak milik pengeluar filem dan para karyawan, seniman/seniwati dan penulis yang terlibat. Sebarang penyalahgunaan bahan-bahan dalam laman web ini adalah ditanggung sepenuhnya oleh mereka yang tidak bertanggungjawab tersebut.

Penghargaan
Setinggi-tinggi terima kasih kepada pihak yang bekerjasama memberi sumbangan ikhlas bagi melengkapkan maklumat dalam laman web ini.